Bài này tôi viết sau khi tình cờ đọc bài viết mới đây của Người Buôn Gió đề cập đến việc báo chí VN dùng từ "nhà hoạt động" để chỉ mấy người TQ có những hành động liên quan đến việc tranh chấp chủ quyền biển đảo giữa Trung và Nhật mà nếu người VN thực hiện những hành động tương tự ở VN thì có thể bị báo chí Việt xem là "kẻ phản động". Và cái anh NBG (lạ, buôn cái gì không buôn, lại đi buôn gió?) này than thở rằng tại sao người Việt lại bị ngay chính báo chí của nước mình kỳ thị như thế?
Tôi viết, vì tôi cho rằng anh NBG than thở như thế là hoàn toàn không đúng; có thể là anh ấy không hiểu tiếng Anh, hoặc đúng hơn là không hiểu tiếng Việt. Các bạn cứ xem ở dưới đây sẽ rõ.
"Nhà hoạt động" là từ được xem là tương đương trong tiếng Việt của từ "activist" trong tiếng Anh. Nhưng tôi thì tôi cho rằng đấy là người ta cứ dịch từ-đối- từ (word-for-word) như thế thôi, chứ theo tôi, "nhà hoạt động" không phải lúc nào cũng có thể là từ tương đương trong tiếng Việt của từ "activist" trong tiếng Anh được, mà có thể là một từ khác, và từ ấy hoàn toàn có thể là từ "kẻ phản động". Tại sao lại như vậy thì trước hết cần phải giải thích từ "activist" theo nghĩa gốc trong tiếng Anh của nó cái đã.
Thử tìm định nghĩa của từ activist trong một cuốn từ điển phổ biến, ví dụ như trong cuốn Macmillan Dictionary (phiên bản trên mạng), tôi có được định nghĩa sau:
someone who takes part in activities that are intended to achieve political or social change , especially someone who is a member of an organization .
Tạm dịch: "người có tham gia các hoạt động nhằm mục đích đem lại sự thay đổi chính trị hoặc xã hội, đặc biệt những người là thành viên của một tổ chức."
Với định nghĩa như vậy tại sao tôi lại cho rằng không thể dịch từ này là "nhà hoạt động" được nhỉ? Ờ, thì lời giải thích sẽ có ngay dưới đây thôi.
Quả đúng là từ "activist" có cùng gốc với các từ act (hành động), action (hành động, hoạt động), active (tích cực, thiên về hành động), hoặc activities (hoạt động). Nhưng đâu có phải hành động/ hoạt động nào cũng là hành động/ hoạt động cơ chứ? Còn phải xem hành động/ hoạt động ấy là cái loại hoạt động gì, rồi mới có thể quyết định cách dịch chứ, đúng không các bạn, đặc biệt là những người đã từng được hưởng một nền giáo dục xã hội chủ nghĩa giống như tôi ấy?
Sẽ có người (hoặc chưa được học hành dưới mái trường XHCN, hoặc đã có vinh dự ấy rồi nhưng lại mất cảnh giác) bảo rằng, activist là activist, dịch ra tiếng Việt vẫn là nhà hoạt động, còn họ hoạt động cái gì thì lại là chuyện khác, đâu có liên quan gì đến ngôn ngữ nhỉ? Nói như thế, tức là bạn đã quên rằng nền giáo dục của ta, báo chí của ta, văn học của ta, và nói chung là toàn xã hội của ta, luôn phải quan tâm đến tính Đảng, tính giai cấp, tính quần chúng, tính nhân dân, tính dân tộc, và các tính gì nữa đấy mà tôi cũng chẳng nhớ hết dược.
Nhưng cũng không sao, đã có cách để nhớ! Nếu không nhớ nổi tất cả các cái "tính" lằng nhằng ấy thì chỉ cần nhớ một thứ thôi: "tính Đảng" là quan trọng nhất! Mà "có tính Đảng" có nghĩa là hoàn toàn tin Đảng, theo Đảng, yêu Đảng, Đảng bao đánh là đánh (ví dụ: đánh Mỹ ngụy; ngụy ở đây là chính quyền VNCH mà ba tôi và rất nhiều người thân của tôi là một phần trong ấy đấy ạ), Đảng bảo thôi là thôi (thôi ở đây tức là thôi không nhắc đến cuộc chiến tàn khốc năm 1979 ở các tỉnh biên giới phía Bắc của đất nước chống lại "quân xâm lược dã man" - lời một bài hát thời ấy - cũng là cái đất nước mà ngày nay lại đang là người thầy, người bạn, người đồng chí, người anh em 16 vàng 4 tốt suốt ngày đánh bắt ngư dân của ta, chiếm biển đảo của ta đấy ạ).
Nhưng, sốt ruột quá đi, tóm lại là tại sao "activist" không phải lúc nào cũng có thể dịch là "nhà hoạt động" nhỉ? Hượm đã, các cứ bình tĩnh để cho tôi chứng minh chứ. Bây giờ bạn thử gõ vào google search để tìm các cụm từ có chứa từ "activist" theo cú pháp như sau nhé: "*.* activist" (đọc là: mở ngoặc kép - sao chấm sao - khoảng cách - activist - đóng ngoặc kép).
Rồi chưa? Vậy bạn thấy những gì?
Này nhá, activist trong tiếng Anh được dùng rất rộng rãi trong rất nhiều cụm từ ghép để chỉ rất nhiều loại hoạt động khác nhau. Này nhé, "earth activist" là những người hoạt động vì trái đất, tức là hoạt động môi trường. Cái này có lẽ có thể dịch là "nhà hoạt động môi trường" được đấy. Một từ đồng nghĩa với từ này là "environmental activist". Những loại activist thường gặp khác là "women's rights activist", có thể dịch là "nhà hoạt động nữ quyền", rồi lại có "gay rights activist" là những người hoạt động vì quyền lợi cùa những người đồng tính nam. Tuy nhiên, từ cái này hơi khó dịch đây vì nếu dịch từng chữ thì sẽ dịch ra thành "nhà hoạt động quyền đồng tính nam", khó hiểu quá phải không? Nhưng thôi,dù sao thì trong những trường hợp này cụm từ "nhà hoạt động" có lẽ cũng tạm chấp nhận được.
Nhưng rồi lại có "democracy activist", "human rights activist" mà báo chí hải ngoại hay dịch là "nhà hoạt động dân chủ" hoặc "nhà hoạt động nhân quyền". Hừ hừ, chỗ này thì hơi khó đây. Vì dân chủ, hay nhân quyền, thì cũng phải hỏi là dân chủ hay nhân quyền theo định nghĩa của ai chứ nhỉ? Chẳng hạn như về vấn đề nhân quyền, bọn "thế lực thù địch" ở nước ngoài hay nói VN vi phạm nhân quyền theo định nghĩa của chúng. Thế nhưng nhà nước ta thì luôn khẳng định là VN rất tôn trọng nhân quyền, và "nhân quyền" theo định nghĩa của VN thì có những yếu tố đặc thù chứ không thể nào giống định nghĩa của phương Tây được. Vì chúng ta có độc lập (chỉ độc lập đối với các nước tư bản phương Tây thôi, chứ không phải là với bạn vàng, bạn tốt của ta đâu mà ham), tự chủ, và quan trọng hơn, là chúng ta có sự lãnh đạo vô cùng sáng suốt của Đảng kính yêu.
Cũng vậy đối với "dân chủ", là cái mà bọn tư bản cứ tưởng rằng chúng hơn ta, để đến nỗi PCT nước Nguyễn Thị Doan phải bảo vào mặt rằng chúng ta (tức là VN) dân chủ gấp vạn lần xã hội phương Tây (chắc có cả Mỹ ở trong đó nữa chứ nhỉ) rồi mới kinh ngạc và không dám hó hé gì nữa.
Đấy, trong một nước dân chủ, nhân quyền cao như thế, mà cứ hoạt động đòi dân chủ, nhân quyền, vv thì chẳng phải phản động, thì còn là cái gì nữa cơ chứ? Cho nên, NBG ơi là NBG, anh không thể đòi được gọi là nhà hoạt động như mấy người TQ kia được đâu. Mấy người ấy họ hoạt động đòi chủ quyền biển đảo ở những hòn đảo mà nước họ không có chủ quyền, thì họ có tính Đảng vì Đảng của họ tạo điều kiện cho họ làm thế. Còn mình, đòi biểu tình giành lại biển đảo của mình, đả đảo TQ xâm lược, làm sứt mẻ tinh thần đoàn kết giữa hai dân tộc, đi ngược lại với chủ trương của Đảng, thì đòi báo chí nó gọi cho tử tế sang trọng là "nhà hoạt động" làm sao được cơ chứ?
Tóm lại là, NBG ạ, "activist" có phải là nhà hoạt động hay không thì phải xét đến tính Đảng, hiểu rõ chưa? Nếu không có tính Đảng, thậm chí lại như có ý góp ý, phê bình Đảng, thì gọi là "kẻ phản động" là đúng quá rồi, con oan ức gì nữa chứ?
Tôi viết, vì tôi cho rằng anh NBG than thở như thế là hoàn toàn không đúng; có thể là anh ấy không hiểu tiếng Anh, hoặc đúng hơn là không hiểu tiếng Việt. Các bạn cứ xem ở dưới đây sẽ rõ.
"Nhà hoạt động" là từ được xem là tương đương trong tiếng Việt của từ "activist" trong tiếng Anh. Nhưng tôi thì tôi cho rằng đấy là người ta cứ dịch từ-đối- từ (word-for-word) như thế thôi, chứ theo tôi, "nhà hoạt động" không phải lúc nào cũng có thể là từ tương đương trong tiếng Việt của từ "activist" trong tiếng Anh được, mà có thể là một từ khác, và từ ấy hoàn toàn có thể là từ "kẻ phản động". Tại sao lại như vậy thì trước hết cần phải giải thích từ "activist" theo nghĩa gốc trong tiếng Anh của nó cái đã.
Thử tìm định nghĩa của từ activist trong một cuốn từ điển phổ biến, ví dụ như trong cuốn Macmillan Dictionary (phiên bản trên mạng), tôi có được định nghĩa sau:
someone who takes part in activities that are intended to achieve political or social change , especially someone who is a member of an organization .
Tạm dịch: "người có tham gia các hoạt động nhằm mục đích đem lại sự thay đổi chính trị hoặc xã hội, đặc biệt những người là thành viên của một tổ chức."
Với định nghĩa như vậy tại sao tôi lại cho rằng không thể dịch từ này là "nhà hoạt động" được nhỉ? Ờ, thì lời giải thích sẽ có ngay dưới đây thôi.
Quả đúng là từ "activist" có cùng gốc với các từ act (hành động), action (hành động, hoạt động), active (tích cực, thiên về hành động), hoặc activities (hoạt động). Nhưng đâu có phải hành động/ hoạt động nào cũng là hành động/ hoạt động cơ chứ? Còn phải xem hành động/ hoạt động ấy là cái loại hoạt động gì, rồi mới có thể quyết định cách dịch chứ, đúng không các bạn, đặc biệt là những người đã từng được hưởng một nền giáo dục xã hội chủ nghĩa giống như tôi ấy?
Sẽ có người (hoặc chưa được học hành dưới mái trường XHCN, hoặc đã có vinh dự ấy rồi nhưng lại mất cảnh giác) bảo rằng, activist là activist, dịch ra tiếng Việt vẫn là nhà hoạt động, còn họ hoạt động cái gì thì lại là chuyện khác, đâu có liên quan gì đến ngôn ngữ nhỉ? Nói như thế, tức là bạn đã quên rằng nền giáo dục của ta, báo chí của ta, văn học của ta, và nói chung là toàn xã hội của ta, luôn phải quan tâm đến tính Đảng, tính giai cấp, tính quần chúng, tính nhân dân, tính dân tộc, và các tính gì nữa đấy mà tôi cũng chẳng nhớ hết dược.
Nhưng cũng không sao, đã có cách để nhớ! Nếu không nhớ nổi tất cả các cái "tính" lằng nhằng ấy thì chỉ cần nhớ một thứ thôi: "tính Đảng" là quan trọng nhất! Mà "có tính Đảng" có nghĩa là hoàn toàn tin Đảng, theo Đảng, yêu Đảng, Đảng bao đánh là đánh (ví dụ: đánh Mỹ ngụy; ngụy ở đây là chính quyền VNCH mà ba tôi và rất nhiều người thân của tôi là một phần trong ấy đấy ạ), Đảng bảo thôi là thôi (thôi ở đây tức là thôi không nhắc đến cuộc chiến tàn khốc năm 1979 ở các tỉnh biên giới phía Bắc của đất nước chống lại "quân xâm lược dã man" - lời một bài hát thời ấy - cũng là cái đất nước mà ngày nay lại đang là người thầy, người bạn, người đồng chí, người anh em 16 vàng 4 tốt suốt ngày đánh bắt ngư dân của ta, chiếm biển đảo của ta đấy ạ).
Nhưng, sốt ruột quá đi, tóm lại là tại sao "activist" không phải lúc nào cũng có thể dịch là "nhà hoạt động" nhỉ? Hượm đã, các cứ bình tĩnh để cho tôi chứng minh chứ. Bây giờ bạn thử gõ vào google search để tìm các cụm từ có chứa từ "activist" theo cú pháp như sau nhé: "*.* activist" (đọc là: mở ngoặc kép - sao chấm sao - khoảng cách - activist - đóng ngoặc kép).
Rồi chưa? Vậy bạn thấy những gì?
Này nhá, activist trong tiếng Anh được dùng rất rộng rãi trong rất nhiều cụm từ ghép để chỉ rất nhiều loại hoạt động khác nhau. Này nhé, "earth activist" là những người hoạt động vì trái đất, tức là hoạt động môi trường. Cái này có lẽ có thể dịch là "nhà hoạt động môi trường" được đấy. Một từ đồng nghĩa với từ này là "environmental activist". Những loại activist thường gặp khác là "women's rights activist", có thể dịch là "nhà hoạt động nữ quyền", rồi lại có "gay rights activist" là những người hoạt động vì quyền lợi cùa những người đồng tính nam. Tuy nhiên, từ cái này hơi khó dịch đây vì nếu dịch từng chữ thì sẽ dịch ra thành "nhà hoạt động quyền đồng tính nam", khó hiểu quá phải không? Nhưng thôi,dù sao thì trong những trường hợp này cụm từ "nhà hoạt động" có lẽ cũng tạm chấp nhận được.
Nhưng rồi lại có "democracy activist", "human rights activist" mà báo chí hải ngoại hay dịch là "nhà hoạt động dân chủ" hoặc "nhà hoạt động nhân quyền". Hừ hừ, chỗ này thì hơi khó đây. Vì dân chủ, hay nhân quyền, thì cũng phải hỏi là dân chủ hay nhân quyền theo định nghĩa của ai chứ nhỉ? Chẳng hạn như về vấn đề nhân quyền, bọn "thế lực thù địch" ở nước ngoài hay nói VN vi phạm nhân quyền theo định nghĩa của chúng. Thế nhưng nhà nước ta thì luôn khẳng định là VN rất tôn trọng nhân quyền, và "nhân quyền" theo định nghĩa của VN thì có những yếu tố đặc thù chứ không thể nào giống định nghĩa của phương Tây được. Vì chúng ta có độc lập (chỉ độc lập đối với các nước tư bản phương Tây thôi, chứ không phải là với bạn vàng, bạn tốt của ta đâu mà ham), tự chủ, và quan trọng hơn, là chúng ta có sự lãnh đạo vô cùng sáng suốt của Đảng kính yêu.
Cũng vậy đối với "dân chủ", là cái mà bọn tư bản cứ tưởng rằng chúng hơn ta, để đến nỗi PCT nước Nguyễn Thị Doan phải bảo vào mặt rằng chúng ta (tức là VN) dân chủ gấp vạn lần xã hội phương Tây (chắc có cả Mỹ ở trong đó nữa chứ nhỉ) rồi mới kinh ngạc và không dám hó hé gì nữa.
Đấy, trong một nước dân chủ, nhân quyền cao như thế, mà cứ hoạt động đòi dân chủ, nhân quyền, vv thì chẳng phải phản động, thì còn là cái gì nữa cơ chứ? Cho nên, NBG ơi là NBG, anh không thể đòi được gọi là nhà hoạt động như mấy người TQ kia được đâu. Mấy người ấy họ hoạt động đòi chủ quyền biển đảo ở những hòn đảo mà nước họ không có chủ quyền, thì họ có tính Đảng vì Đảng của họ tạo điều kiện cho họ làm thế. Còn mình, đòi biểu tình giành lại biển đảo của mình, đả đảo TQ xâm lược, làm sứt mẻ tinh thần đoàn kết giữa hai dân tộc, đi ngược lại với chủ trương của Đảng, thì đòi báo chí nó gọi cho tử tế sang trọng là "nhà hoạt động" làm sao được cơ chứ?
Tóm lại là, NBG ạ, "activist" có phải là nhà hoạt động hay không thì phải xét đến tính Đảng, hiểu rõ chưa? Nếu không có tính Đảng, thậm chí lại như có ý góp ý, phê bình Đảng, thì gọi là "kẻ phản động" là đúng quá rồi, con oan ức gì nữa chứ?
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét