* Bùi Văn Bồng
1 - LƯỢC KÊ MỘT SỐ SỰ KIỆN TỪ KHI THANH TRA NÔNG TRƯỜNG SÔNG HẬU.
Đầu năm 2006, thành phố Cần Thơ bất ngờ tổ chức thanh tra nông trường Sông Hậu. Anh hùng Trần Ngọc Sương gian nan, oan khốc suốt 6 năm, chịu tạm giam, rồi cuối năm 2009, bà Sương bị xét xử qua hai phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm ở thành phố Cần Thơ, bị hình phạt 8 năm tù giam và phải bù thiệt hại hơn 4 tỉ đồng, trong khi bà Ba Sương thực chất không tham ô, không lập quỹ trái phép.
Theo giới thiệu của Wikipedia Tiếng Việt: Bà Trần Ngọc Sương (sinh1940) là một nữ Anh hùng thời kỳ đổi mới và là người phụ nữ Việt Nam đầu tiên được bình chọn là "Người phụ nữ ấn tượng khu vực châu Á - Thái Bình Dương" năm 2002. Thân phụ của bà là ông Trần Ngọc Hoằng, người được xem là có công tổ chức khai hoang gần 7.000 ha đất ở vùng Hậu Giang. Cả hai cha con lần lượt giữ chức giám đốc Nông trường Sông Hậu, đã góp công lớn trong việc đưa nông trường Sông Hậu trở thành một trong những đơn vị kinh tế Nhà nước nổi bật ở thời kỳ đổi mới và đều được phong danh hiệu Anh hùng Lao động…
· Những mốc thời gian gắn với sự kiện
vụ kỳ án oan nghiệt và đau lòng này:
- Ngày 10-4-2006, thành phố Cần Thơ tổ chức thanh tra Nông trường Sông Hậu với danh nghĩa: "Đoàn công tác xử lý và củng cố nông trường Sông Hậu". Thực hiện Quyết định số 921/QĐ-UBND ngày 21/03/2006 của Chủ tịch UBND TP.Cần Thơ về việc thành lập Đoàn Thanh tra tại Nông trường Sông Hậu.
- Ngày 20-4-2006, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Tấn Dũng ký Quyết định số 88/2006/ QĐ-TTg : "Phê duyệt Đề án sắp xếp, đổi mới các nông trường quốc doanh trực thuộc Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ như sau: Chuyển Nông trường Sông Hậu thành Công ty Nông nghiệp Sông Hậu. Chuyển Nông trường Cờ Đỏ thành Công ty Nông nghiệp Cờ Đỏ… Lập quy hoạch sử dụng đất trong các Công ty nói trên phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế, xã hội và kế hoạch phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản của địa phương; giao lại đất chuyên dùng công cộng, đất ở cụm tuyến dân cư hiện do các nông trường đang quản lý về cho địa phương quản lý và thực hiện các hình thức giao đất, cho thuê đất trong các Công ty theo quy định của pháp luật".
- 14- 4-2007, Cơ quan CSĐT Công an TP Cần Thơ đã quyết định khởi tố vụ án hình sự "Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng" xảy ra tại Nông trường Sông Hậu (NTSH - nay là Công ty Nông nghiệp sông Hậu).
- Ngày 25-10-2007, Phó Bí thư Thành ủy Cần Thơ Phạm Thanh Vận đã chủ trì buổi làm việc với Giám đốc Nông trường Sông Hậu Trần Ngọc Sương. Tại buổi làm việc, ông Vận được báo chí trích băng ghi âm cho biết Thành ủy Cần Thơ đang cân nhắc việc chuyển đổi toàn bộ đất đai của Nông trường Sông Hậu và Nông trường Cờ Đỏ thành khu đô thị mới Nam Sông Hậu. (*)
- Từ ngày 11 đến ngày 15-8-2009, Toà án huyện Cờ Đỏ mở phiên toà sơ thẩm xét xử vụ án "Lập quỹ trái phép" tại Nông trường Sông Hậu.
Sau phiên xét xử sơ thẩm, hơn 3.400 hộ nông dân và công nhân nông nghiệp ở NTSH đã phản ứng Tòa án ND huyện Cờ Đỏ đã cố tình xử oan đối với bà Ba Sương. Hơn 110 người dân làm đại diện cùng ký tên vào "Đơn xin đi tù thay cho bà Ba Sương". Trong đơn, những người nhận có mặt từ những năm NTSH thành lập cho đến nay (ít nhất cũng gần 30 năm) cho rằng, mức án 8 năm tù và phải đền bù thiệt hại với số tiền hơn 4 tỷ đồng đối với bà Sương là quá khắt khe, quy sai tội cho bà Ba Sương. Trong đơn có viết: "Một vị giám đốc suốt đời chỉ biết hy sinh lặn lội khắp nơi để tìm giống cây tốt, kỹ thuật chế biến, tìm kiếm khách hàng để có đầu vào và đầu ra nhằm mang lại cuộc sống ổn định, hạnh phúc cho bà con nông dân chúng tôi…Chúng tôi xin được ở tù thay cho cô Ba Sương nếu tòa quyết đưa cô vào tù. Mỗi người xin ở tù thay cho cô Sương một tháng vì tội của cô là tội chỉ lo cho mọi người chứ không có động cơ vụ lợi cho cá nhân…".
- Ngày 19-08-2009, bà Trần Ngọc Sương có bản kháng cáo gửi lên Tòa phúc thẩm, Toà án Nhân dân thành phố Cần Thơ. Ngày 29-08-2009, bà Sương gửi bản kháng cáo bổ sung lần 1, và ngày 24-10 gửi bản kháng cáo bổ sung lần 2.
- Ngày 15-9-2009, Ban Thường trực UBTƯMTTQ Việt Nam đã có văn bản 4309/MTTW-BTT, do Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Vũ Trọng Kim ký gửi Bộ trưởng Bộ Công an, Viện trưởng Viện KSND tối cao, Chánh án TAND tối cao, về việc "kiến nghị xem xét bản án" sơ thẩm xét xử không công minh đối với bà Trần Ngọc Sương..
- Sáng 19-11-2009, sau 2 lần tạm hoãn, TAND thành phố Cần Thơ đã mở phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ án "Lập quỹ trái phép" ở Nông trường Sông Hậu, quyết định y án sơ thẩm 8 năm tù đối với bị cáo Sương, buộc bị cáo phải nộp trả cho Nông trường Sông Hậu hơn 4,3 tỷ đồng. Tại phần tuyên án vào chiều ngày 19-11, bà Trần Ngọc Sương không có mặt tại tòa vì đã phải nhập viện cấp cứu, sau những căng thẳng quá một buổi sáng tới đầu giờ chiều ngồi tham gia phiên xét xử phúc thẩm do sức khỏe quá yếu.
Khi được tòa phúc thẩm cho nói lời cuối cùng trước khi Hội đồng xét xử vào phòng nghị án, bà Trần Ngọc Sương nói rằng sẽ tiếp tục kêu oan đến cùng, bà thà chết chứ không chịu bị xử oan.
- Ngày 23-11-2009, bà Trần Ngọc Sương đã chính thức gửi đơn khiếu nại lên Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao, Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao để xin xem xét lại toàn bộ vụ án hình sự tại Nông trường sông Hậu theo trình tự giám đốc thẩm.
- Ngày 27-11-2009, Luật sư Nguyễn Trường Thành - Luật sư bào chữa cho bà Sương - đã gởi đơn lên Chánh án Toà án Nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát Nhân dân tối cao, Toà hình sự toà án Nhân dân tối cao, Vụ 3 Viện kiểm sát Nhân dân tối cao đề nghị giám đốc thẩm vụ án "Lập quỹ trái phép" tại Nông trường Sông Hậu. Chiều cùng ngày, Viện kiểm sát Nhân dân huyện Cờ Đỏ công bố quyết định số 01/KSĐT do Viện trưởng Phạm Văn Uyên ký ngày 18-09-2009, khởi tố bà Sương thêm tội Tham ô tài sản ngoài tội Lập quỹ trái phép.
- Ngày 24 tháng 8 năm 2011, Ban thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có văn bản số 1594/MTTW-BBT gửi Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao và Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao, nêu quan điểm đề nghị đình chỉ vụ án, đình chỉ điều tra bà Trần Ngọc Sương về tội danh "lập quỹ trái phép" ở Nông trường Sông Hậu, đồng thời xử lý các sai sót của bà Trần Ngọc Sương trong lĩnh vực tài chính bằng các biện pháp hành chính và dân sự.
- Dưới áp lực mạnh mẽ của dư luận, ngày 19-1-2012, Viện kiểm sát Nhân dân thành phố Cần Thơ đã ra quyết định đình chỉ vụ án Nông trường Sông Hậu và đình chỉ mọi hoạt động tố tụng đối với từng bị can.
- Ngày 09/02/2012 bà Sương đã được khôi phục sinh hoạt Đảng
(*) Theo như Công bố của Thành ủy T. phố Cần Thơ: Toàn bộ diện tích đất tự nhiên ở NTSH đã được Thành ủy, UBND thành phố Cần Thơ đưa vào quy hoạch "Phát triển đô thị mới", rộng 20.000 ha, trong đó riêng diện tích 7.000 ha "bờ xôi ruộng mật" của NTSH cũng nằm trong quy hoạch này. Nếu nơi đây bị xóa trắng để gọi các nhà đầu tư đến làm khu công nghiệp, thì sẽ ảnh hưởng nhiều đến an ninh lương thực, mất đi một mô hình của CNXH đang đầy sức lực hội nhập WTO. Vì muốn lấy đất nông trường Sông Hậu để giáo cho các nhà đầu tư mà mất đi mô hình Trung tâm nông nghiệp công nghệ cao đã dày công xây dựng suốt hơn 30 năm. Nơi đây, hình mẫu đã có đội ngũ công nhân nông nghiệp do Đảng ủy, Ban giám đôc Nông trường đang thực thi có hiệu quả và rất dân chủ cũng bị tiêu luôn.
2 – NHỮNG BỨC THƯ VÀ LỜI GÓP Ý
BỊ THÀNH ỦY CÂN THƠ BỎ QUA.
* Thư của Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt
VÕ VĂN KIỆT Tp.HCM, ngày 08 tháng 05 năm 2008
Kính gửi: THƯỜNG VỤ THÀNH ỦY
THÀNH PHỐ CẦN THƠ
Trong chuyến đi công tác vừa rồi về thăm Cần Thơ, tôi có nghe tin Thủ trưởng cơ quan điều tra Công an Thành phố Cần Thơ quyết định khởi tố vụ án hình sự cố ý làm trái quy định về quản lý kinh tế gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng xảy ra tại Nông trường Sông Hậu.
Tìm hiểu thêm, tôi được biết cơ quan cảnh sát điều tra khởi tố vụ án xuất phát từ Thông báo kết luận của Phó bí thư Thường trực Thành ủy tại cuộc họp ngày 18/3/2008, trong đó có chỉ đạo trực tiếp việc khởi tố vụ án, đồng thời cũng nêu rõ tội danh làm cơ sở khởi tố. Tôi không lầm thì thông thường việc này phải do cơ quan điều tra hoặc VKS tiến hành.
Tôi không rõ có những lý do gì bên trong để các đồng chí giải thích cho việc này: Cơ quan Đảng chỉ đạo cơ quan điều tra khởi tố vụ án. Đồng thời nhắc lại để biết là nông trường Sông Hậu và Ba Sương đã có những đóng góp không nhỏ cho nông nghiệp và phát triển nông thôn ở Cần Thơ, Hậu Giang và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, những sai phạm nếu có thì cũng nên giải quyết có tình có lý.
Tôi cũng được nghe phản ảnh việc Thành ủy, UBND chủ trương thu hồi 4.000 ha đất của Nông trường Sông Hậu và 1.000 ha đất của nông trường Cờ Đỏ để quy hoạch xây dựng khu công nghiệp. Tôi hoàn toàn không tán thành chủ trương này vì xét về hiệu quả kinh tế: Đây là vùng lúa năng suất rất cao, hạ tầng kỹ thuật nông nghiệp đã được đầu tư bài bản, hoàn chỉnh, bên cạnh đó vùng này là vùng trũng, do vậy nếu làm KCN sẽ rất tốn kém trong viẹc san nền đảm bảo không ngập trong mùa nước nổi… Thêm vào đó, Thành phố cần Thơ và tỉnh Hậu Giang chưa phải đã hết đất cho khu công nghiệp cặp hai bên bờ sông Hậu.
Dịp vừa rồi về dự lễ nên không có điều kiện hỏi các đồng chí những vấn đề trên. Tôi muốn các đồng chí cho biết những thông tin đầy đủ liên quan đến các vụ việc trên.
Thân ái
(Đã ký)
Võ Văn Kiệt
* Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình: " Đừng quá bất công với Ba Sương!"
Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình cho biết, bà hết sức bất bình và phản đối bản án phúc thẩm vừa được tuyên đối với nguyên Giám đốc Nông trường Sông Hậu Trần Ngọc Sương. Bà nói: "Chính tôi là người đã từng đi đến Nông trường Sông Hậu để xác minh có xứng đáng tuyên dương danh hiệu Anh hùng hay không thì đã thấy rõ là hoàn toàn xứng đáng. Nông trường Sông Hậu đã cải thiện được cuộc sống cho hàng ngàn người nông dân khi làm ăn càng ngày càng hiệu quả, phát triển. Đó là Nông trường Anh hùng, cá nhân cô ấy (Trần Ngọc Sương) cũng là Anh hùng, không phải ngẫu nhiên được như thế".
Về cáo buộc lập "Quỹ trái phép" hay "Quỹ đen" đối với bà Trần Ngọc Sương, nguyên Phó Chủ tịch nước khẳng định:
- Đây không phải là "Quỹ đen" mà phải gọi đúng tên là "Quỹ đời sống", trong thời gian đó người ta cũng gọi đây là "Quỹ đời sống. Cô ấy duy trì quỹ đó không phải để cho riêng mình tiêu xài, cũng không hề có gì dấu giếm để phục vụ cho những lợi ích cá nhân. Tôi biết cô ấy không lập gia đình, cả cuộc đời dành mọi tâm huyết lo lắng cho Nông trường, cho cuộc sống biết bao người nông dân, nguyên cái đó thôi cũng khiến chúng ta phải suy nghĩ về động cơ việc làm của cô ấy. Bây giờ nếu so sánh với một số vụ án tham nhũng đã được xét xử gần đây thì bản án này quả là không công bằng, quá bất công cho Ba Sương".
* Bà Hà Thị Khiết:
"Tôi chưa bình luận về khía cạnh "nặng" hay "nhẹ" của bản án phúc thẩm vừa được tuyên đối với chị Ba Sương, nhưng tôi mong các cơ quan pháp luật ở Trung ương cần xem xét thận trọng và kỹ càng hơn, bây giờ sự việc lỡ thì đã lỡ rồi nên chúng ta càng phải thận trọng hơn. Khi xét xử, không thể không tính đến công trạng và cống hiến của bản thân chị ấy (Trần Ngọc Sương). Ngoài ra, chúng ta cũng rất cần đặt những sự việc đã xảy ra trong bối cảnh xã hội lúc đó để có những phán quyết đảm bảo có lý, có tình và đúng pháp luật. Tôi nghĩ chị ấy cũng chỉ vì để giúp đỡ, chăm lo cho mọi người, cho công việc chung của Nông trường nên mới duy trì Quỹ đời sống. Chúng ta phải hết sức thận trọng, bỏ tù một người Anh hùng như chị Ba Sương không chỉ là điều đáng tiếc mà còn là điều tối kỵ"..
* Ý kiến của Ban thường trực UBTW Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Sau phiên sơ thẩm, Ban Thường trực Ủy ban T.Ư Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam đã có văn bản 4309/MTTW-BTT, do Phó Chủ tịch, kiêm Tổng thư ký Vũ Trọng Kim ký. gửi Bộ trưởng Bộ Công an, Viện trưởng Viện KSND Tối cao, Chánh án TAND Tối cao, về việc "kiến nghị xem xét bản án". Theo văn bản này: "Sau khi nghiên cứu, Ban Thường trực Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam nhận thấy, sự việc xảy ra ở Nông trường Sông Hậu, TP Cần Thơ vừa qua là hết sức đáng tiếc, thu hút sự quan tâm của dư luận, bởi nhiều năm qua Nông trường Sông Hậu là một trong những đơn vị tiêu biểu của các nông trường quốc doanh trong cả nước. Chính vì thế Nông trường Sông Hậu đã 2 lần được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Cá nhân bà Trần Ngọc Sương có nhiều đóng góp cho sự phát triển của Nông trường cũng như sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động…".
Văn bản của Ban Thường trực Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam còn nêu rõ: "Đề nghị các đồng chí chỉ đạo công tác điều tra, truy tố, xét xử cần hết sức thận trọng, khách quan, chính xác, tránh làm oan người vô tội. Quá trình xử lý vụ việc cũng cần tính đến sự chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế trong giai đoạn hiện nay; nhiều qui định có thể không phù hợp với sự vận hành của một nông trường quốc doanh vừa có tính chất của một doanh nghiệp Nhà nước lại vừa có tính chất như một hợp tác xã. Mặt khác, quá trình xử lý cũng cần cân nhắc thận trọng đến hiệu ứng của dư luận đối với kết quả bản án; nhân thân cũng như những đóng góp của cá nhân bà Trần Ngọc Sương đối với sự phát triển của đất nước, của ngành Nông nghiệp trong thời gian qua".
Được biết, Đoàn Chủ tịch T.Ư Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cũng đã có văn bản chỉ đạo Ban Chính sách - Pháp luật kiến nghị theo thẩm quyền để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho bà Trần Ngọc Sương.
* Ông Nguyễn Văn Pha, Phó Chủ tịch UBTƯMTTQ Việt Nam:
"Với những tài liệu chúng tôi có được về vụ án này, tôi cho rằng, vụ việc chưa đến mức phải xử lý bằng hình sự. Điều 166 Bộ luật Hình sự không nêu ra những yếu tố cấu thành tội danh "Lập quỹ trái phép". Điều đó dẫn đến những cách hiểu khác nhau, nhận thức khác nhau về những yếu tố cấu thành tội danh này. Khi chúng tôi thảo luận về vụ án Nông trường Sông Hậu, nhiều chuyên gia pháp luật cho rằng, ít nhất phải có hai yếu tố cơ bản để có thể bị cáo buộc vào tội "Lập quỹ trái phép". Một là, có hành vi thành lập quỹ (trái phép) như ký quyết định thành lập quỹ hoặc ra lệnh thành lập quỹ. Hai là, tài sản, các nguồn tài chính đưa vào quỹ này không thuộc sở hữu tư nhân mà thuộc sở hữu nhà nước, bắt nguồn từ ngân sách nhà nước (tài sản công). Đây cũng là cách hiểu thông thường hiện nay về lập quỹ trái phép. Tuy nhiên, trong vụ án này, liên quan đến bà Trần Ngọc Sương nhiều chuyên gia pháp luật cho rằng không có cả hai yếu tố nói trên. Quỹ được thành lập tại Nông trường Sông Hậu do Ban Đời sống Công đoàn Nông trường Sông Hậu quản lý và do ông Trần Ngọc Hoằng thành lập (theo hồ sơ vụ án là năm 1994, nhưng thực tế từ những năm trước 1994, cùng với việc hình thành Nông trường). Nguồn tài chính, tài sản của Quỹ chủ yếu dựa vào sự đóng góp của các đoàn viên Công đoàn và một phần dựa vào nguồn tín dụng của Ngân hàng thương mại, không có khoản nào từ ngân sách Nhà nước chuyển vào Quỹ. Như vậy, bà Trần Ngọc Sương rõ ràng không có hành vi đứng ra thành lập Quỹ trên tại Nông trường Sông Hậu và cũng không có trách nhiệm điều hành, quản lý Quỹ này. Do đó không có cơ sở (pháp lý và thực tiễn) để cáo buộc bà Trần Ngọc Sương phạm tội "Lập quỹ trái phép" theo Điều 166 Bộ luật Hình sự".
* Ý kiến Luật sư
Luật sư Nguyễn Đăng Trừng Nguyễn Đăng Trừng (Đại biểu Quốc hội khóa XII, Chủ nhiệm Đoàn luật sư thành phố Hồ Chí Minh), cùng luật sư Nguyễn Trường Thành bào chữa tại phiên xét xử phúc thẩm: "Thực chất nguồn quỹ bị coi là "trái phép" này được lập từ khi nông trường mới thành lập theo Nghị định 25/NĐ-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ). Nói đến chữ "lập quỹ" tức là sự khởi đầu của một nguồn quỹ. Quỹ này do cố giám đốc Trần Ngọc Hoằng lập ra, đúng pháp luật bảo đảm dân chủ và được gọi là quỹ đời sống, do công đoàn nông trường quản lý, một hình thức sản xuất phụ để tự cải thiện những khoản chi vặt trong phạm vi nội bộ nông trường mà không đụng đến tiền vay ngân hàng, không dính gì với ngân sách Nhà nước. Quỹ này chi vào việc nâng cao đời sống, thực hiện các chính sách cần thiết đối với người lao động tại nông trường, như: Khen thưởng, thăm hỏi người bệnh, ma chay, cưới hỏi, thăm các gia đình chính sách... Sau khi Giám đốc Trần Ngọc Hoằng nghỉ hưu, bà Trần Ngọc Sương, giám đốc kế vị vẫn duy trì quỹ này từ năm 2.000. Vì vậy không thể coi đây là "Lập quỹ trái phép". Đối với nông trường Sông Hậu, 30 năm qua bà Trần Ngọc Sương chỉ có công lớn, không có tội…
… Việc chi hơn hai tỷ đồng trong Quỹ trái phép cho cán bộ công nhân viên NTSH đi công tác trong và ngoài nước trong nhiều năm, là có lợi chứ không gây thiệt hại. Bởi trong thời gian đó, Nông trường xuất khẩu hàng hóa được 192 triệu USD, Nhà nước cho phép chi 3 phần trăm doanh số cho xúc tiến thương mại, giao dịch, hoa hồng, tức là khoảng 5,7 triệu USD, trong khi đó nguyên GĐ Ba Sương chi ra chỉ có hơn 2 tỉ đồng VN".
3 – BÀI BÁO ĐĂNG TRÊN TẠP CHÍ "HỒN VIỆT"
(Bài này sau khi xử phúc thẩm vụ án NTSH, nhưng nhật báo chính thống không đăng)(**)
VỤ KỲ ÁN NÔNG TRƯỜNG SÔNG HẬU
* Bùi Văn Bồng
Phần 1: CẢM NHẬN VÀ SUY NGHĨ SAU MỘT PHIÊN TÒA
Chị Ba Sương không còn sức đứng trước vành móng ngựa trong phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ "Lập quỹ trái phép" ở nông trường Sông Hậu (NTSH). Mới mấy năm mà chị đã già sọm đi, nước da trắng nhợt, thân hình tiều tụy. Tôi còn nhớ, cuối năm 2005, trước khi có "chiến dịch" thanh tra NTSH, tôi gặp chị Ba Sương đang rất khỏe mạnh, hồng hào và đầy tự tin tại Triển lãm thực phẩm và khách sạn VN năm 2005" lần 2 tổ chức tại Trung tâm Triển lãm quốc tế TP HCM (HIECC).
Chị khoe với tôi là mấy năm gần đây, NTSH đã xây dựng được mối quan hệ hợp tác với nhiều tổ chức quốc tế và hàng trăm đơn vị kinh tế của nhiều quốc gia trên thế giới. Theo kế hoạch, dự định đến tháng 9 - 2006, NTSH tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế bằng việc ký kết hợp tác làm ăn với United States Food Internation (USFI)- thành viên của tập đoàn US Food Services (USFS) chuyên cung cấp thực phẩm tốt nhất cho các nhà hàng, khách sạn trong và ngoài nước Mỹ. Nhưng, tháng 1 năm 2007, chị Ba Sương buồn bã than thở với tôi: " Các văn bản ghi nhờ và dự định ký hợp đồng làm ăn lâu dài với USFI và một số hãng khác ở Âu – Mỹ coi như phải bỏ. Thanh tra lên, thanh tra xuống mãi không xong, NTSH biết làm ăn thế nào bây giờ?".
Qua triển lãm lần ấy, tôi được biết NTSH đã có khoảng 50 mặt hàng nông sản và thực phẩm chế biến mang thương hiệu SOHAFAM được thị trường nội địa và thị trường quốc tế tin dùng
Nông trường Sông Hậu sẵn sàng liên doanh, liên kết và giao dịch thương mại với các đơn vị, doanh nghiệp trong và ngoài nước. Sản phẩm thực phẩm, lương thực chế biến của NTSH đã đạt chuẩn quản lý theo hệ thống chất lượng HACCP từ năm 2002 và ISO 9001:2000 từ năm 2003 và 5 mặt hàng xuất khẩu đạt tiêu chuẩn quốc tế khác. Với sản xuất, chế biến, kinh doanh tại chỗ theo mô hình khép kín bộ ba: Sản xuất, chế biến, kinh doanh, NTSH đã thành lập 11 cơ sở chế biến nông sản thực phẩm; đồng thời xây dựng 3 khu Trung tâm: Trung tâm sản xuất giống bò sữa và bò thịt; trung tâm sản xuất giống thủy sản sạch, và trung tâm sản xuất giống gỗ rừng trồng bằng phương pháp kỹ thuật mới. Gạo của NTSH cũng đã nhiều năm xuất khẩu sang các nước ASEAN, Trung Đông, châu Phi, châu Mỹ. Thực phẩm đông lạnh: xuất khẩu sang Nhật, EU, Mỹ. Hàng nông sản sang Nga, Nhật, Mỹ. Lâm sản chế biến sang các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Úc.
Và tôi vẫn nhớ, năm 2002 chị được bà con nông trường viên đón tiếp rất chân tình và cảm động khi chị từ Singapore trở về mang theo danh hiệu rất vinh dự :"Người phụ nữ ấn tượng khu vực Châu Á-Thái Bình Dương" trong lĩnh vực kinh doanh. Từ Singapore, chị điện thoại về báo tin mừng cho Ban giám đốc nông trường, và chị nói luôn: "Mười nghìn đô la tiền thưởng cho danh hiệu cao quý ấy tôi sẽ dành tặng cho những phụ nữ và trẻ em nghèo ở Cần Thơ". Riêng việc làm đầy tình nghĩa ấy cũng là ấn tượng sâu sắc với mọi người.
Một nữ anh hùng là con gái cưng của một vị giám đốc anh hùng đã quá cố. Sự tích anh hùng của hai cha con lại được ghi ở chính mảnh đất NTSH quả là hiếm thấy khi tìm hiểu về thân thế, sự nghiệp các Anh hùng lao động ở nước ta.
Tôi còn nhớ, trong Hội thảo khoa học " Nông trường Sông Hậu - mô hình phát triển theo định hướng XHCN ", GS.TS Võ Tòng Xuân, Hiệu trưởng trường Đại học An Giang, đã nói: " Trong thời buổi nông nghiệp cả nước ta đang tiến quá chậm, lợi ích của người nông dân tăng quá ít vì vướng vào tình trạng khó tiêu thụ nông sản hàng hóa, nhất là thị trường đầu ra, NTSH đã nổi lên thành mô hình khép kín từ khâu tổ chức sản xuất, đời sống đến chế biến, tiêu thụ nông sản hàng hóa - quả là một Tổng công ty lớn đi lên đất đai và lao động ở nông thôn. Đây cũng là hình mẫu khoán sản phẩm trong nông nghiệp đi trước cả nước, là nơi xóa đói giảm nghèo có hiệu quả, chất lượng cao…".
Chị Ba Sương đã tâm sự với chúng tôi rằng, các nông, lâm trường khác trong cả nước đều được đầu tư cơ bản ngay từ khi mới thành lập với các mức độ khác nhau. Riêng NTSH phải tự lực ngay từ những ngày đầu, với vốn vay ngân hàng 100%. Đúng như người cha thân yêu của chị, cố giám đốc, Anh hùng Lao động Trần Ngọc Hoằng, đã nói: " Nông trường thở bằng lỗ mũi của ngân hàng".
Trên một vùng đất hoang lầy, chua phèn sau chiến tranh, lau sậy và cây hoang cỏ dại mọc um tùm, bưng lầy, ruộng trũng, ao sâu ken dày, 7. 000 ha đất hầu như không ai dám ngó ngàng tới, thế mà nay đã trở thành làng quê trù phú, văn minh, hứa hẹn sự tiến phát mạnh và tin cậy một Trung tâm sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Thành quả này đã khẳng định tính vững chắc, sức bền, độ tin cậy của kinh tế quốc doanh XHCN. Nông trường khởi sắc đi lên tự khẳng định mình và cũng khẳng định cho những đường lối, chủ trương đúng của Đảng. Trước hiệu quả đổi mới với tốc lực nhanh, mạnh của NTSH, có bài báo đã giật tít khi viết về chị: "Người nhận diện cái cũ để làm cuộc đổi mới".
Nông trường Sông Hậu hiện có 5.565 ha lúa hai vụ , năng suất 10 tấn /ha / năm, cho sản lượng hơn 60.000 tấn lương thực một năm. Ngoài lúa , nông trường còn có hơn 1.000 ha rau màu xen canh, và xen nuôi 5.100 ha tôm, cá nước ngọt trên đất hai vụ lúa theo kế hoạch chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi , gần 400 ha vườn cây ăn trái đang được dần dần chuyên canh giống xoài cát Hoà Lộc, hơn 5 triệu cây phân tán, hàng trăm máy cày, máy xới, máy bơm, máy xay xát, lau bóng gạo, xưởng sửa chữa cơ khí, xưởng gạch ngói, các cơ sở chế biến nông sản thực phẩm xuất khẩu, nhà máy điện 600 Kw/h, trạm phát sóng hệ FM nội bộ, công viên, trường học, câu lạc bộ, v. v . Năm 2002, nông trường phát triển mạnh đãn bò sữa lên gần 600 con, bình quân mỗi ngày cung cấp 1,5 tấn sữa tươi nguyên chất cho Chi nhánh Công ty sữa Vinamilk tại Cần Thơ. Nông trường còn dồn sức tạo thế, tạo lực để xây dựng khu sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, xây dựng đề án tiêu chuẩn hoá theo hệ thống chất lượng quốc tế ISO 9001:2000, đồng thời thực hiện quản lý doanh nghiệp phục vụ sản xuất, đời sống và làm hàng xuất khẩu. Nông trường hiện nay có 10 nhà máy chế biến lương thực, 6 phân xưởng chế biến nông sản, một nhà máy chế biến thực phẩm, một nhà máy chế biến gỗ gia dụng. Cuối năm 2005 chị còn nói: "Chúng tôi đang từng bước thực hiện cổ phần hoá các nhà máy, xuởng, hạch toán tự chủ, mạnh bạo giao thêm quyền tự chủ sản xuất kinh doanh cho người lao động, đội sản xuất, cơ sở chế biến. Làm sao để hơn 15.000 công nhân nông nghiệp ở đây thực sự là hơn 15.000 " ông chủ", có thể đứng sân được với thị trường thế giới, để họ bán được các loại sản phẩm tươi sống, sơ chế, tinh chế của mình một cách có lợi nhất. và lợi ích, tất nhiên họ phải được hưởng trọn gói theo giá trị và chất lượng sản phẩm do họ làm ra ". Đó thực sự là lợi ích thiết thực nhất của người lao động , lợi ích cho cả cộng đồng. Đó cũng là hiệu quả đáng mừng của sự nghiệp đổi mới, là sự tiến phát kỳ diệu mà trước đây chưa ai dám mơ ước tới, nay hiện thực rạng rỡ, sinh động, để rồi tạo đà, tạo thế vươn tới một SOHAFAM - Trung tâm sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.
Sáng 19-11-2009, một ngày thật sự đau buồn, xáo trộn tâm tư khó quên. Theo yêu cầu của tòa án, bị cáo Trần Ngọc Sương dứt khoát phải có mặt tại phiên tòa. Chị đổ bệnh từ khi thành phố Cần Thơ chuyển hồ sơ vụ án sang cảnh sát điều tra, bị quy tội danh: "Cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng", với con số "gây hậu quả nghiêm trong" lên đến trên 266 tỉ đồng. Còn bây giờ, sau hơn ba năm thanh tra, thụ lý vụ án, rồi đưa ra truy tố, xét xử, vụ án từ hình sự sang dân sự. Chị bị đưa ra xét xử không phải tội danh nêu trên như quyết định điều tra, mà là: "Lập quỹ trái phép" chỉ với 9,1 tỉ đồng trong 7 năm, mà thực chất đây là "Quỹ đời sống" của công đoàn, do tăng gia sản xuất phụ mà có. Chi vào việc công và các chính sách động viên, khuyến khích người lao động.
Tôi không thể quên được khi thấy chị được người khác dìu vào phòng xử án phiên tòa xử phúc thẩm. Cái dáng nhanh nhẹn, hoạt bát, sôi nổi và đầy tự tin hồi nào nay không còn nữa. Còn đây một vóc dáng nhỏ thó của một nữ Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới lừng danh trong và ngoài nước, nay đã xế bóng sang chiều, không chồng, không con, gầy yếu, lưng như muốn khom xuống!
Dù đã lý giải, phân trần, trình bày và đề xuất rất rõ qua ba văn bản gửi đến tòa án, nhưng bị cáo Trần Ngọc Sương vẫn bị tòa phúc thẩm xử y án sơ thẩm: 8 năm tù giam cùng với số tiền bồi hoàn 4,3 tỉ đồng. Ôi! Một anh hùng lừng danh một thời, niềm ngưỡng vọng của mọi người, mà thương thay cuối đời bị lâm nạn như thế. Vì đâu và vì ai nên nỗi?
Phần 2: ANH HÙNG CUỐI ĐỜI LÂM NẠN
Nhìn lại 30 năm qua, từ vùng đất phèn hoang hóa trồng lúa chỉ 1 vụ năng suất bấp bênh, nơi đây đã thành "bờ xôi ruộng mật" với hệ thống canh tác hoàn chỉnh, khép kín từ sản xuất đến chế biến, tiếp thị và xuất khẩu hàng hóa nông sản thực phẩm, một thế mạnh và hiệu quả hầu như cả nước chỉ có ở nông trường Sông Hậu.
Thế nhưng, khi nông trường đang làm ăn có hiệu quả, các tập đoàn , công ty trong và ngoài nước đang kỳ vọng những hợp đồng tiền tỉ đến làm ăn với nông trường Sông Hậu, thì tháng 4 năm 2006 nông trường bị thành phố Cần Thơ tổ chức thanh tra. Sau một năm thanh tra có quyết định khởi tố vụ án hình sự với tội danh :"Cố ý làm trái các quy định của Nhà nước, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng". Từ thời điểm thanh tra đến nay đã hơn 3 năm, thành phố Cần Thơ đã đưa ra xét xử, từ tội danh ban đầu là "Cố ý làm trái...", khi đưa ra xét xử thì cả tòa sơ thẩm và phú thẩm lại xử tội "Lập quỹ trái phép" với bản án 8 năm tù đối với bà Trần Ngọc Sương. Đây là sự lâm nạn cuối đời của Anh hùng thời kỳ dổi mới – Nguyên giám dốc Trần Ngọc Sương.
* Điểm qua kỳ tích
Năm 1979, ông Trần Ngọc Hoằng, thiếu tá quân đội chuyển ngành, đang giữ chức Phó ty Nông nghiệp tỉnh Hậu Giang (cũ) tình nguyện lên tiếp nhận nông trường Quyết Thắng do quân đội bàn giao lại cho địa phương. Lúc đầu chỉ có 16 người, làm lều ở tạm, bơi xuông len lách giữa vùng hoang lầy rậm rạp của nơi "rốn lũ" để khai hoang, phục hoa đất canh tác. Lúc đó. Nông trường không được Nhà nước đầu tư, thiếu vốn, ít lao động, thiếu đủ thứ, nên phải tìm cách vay vốn ngân hàng để hoạt động. Nay nông trường đã có khoảng 3.500 hộ với trên 15.000 nhân khẩu.
Gần một phần ba thế kỷ, đây là kỳ tích của nông trường Sông Hậu, Đơn vị đã hai lần được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Nhìn lại, chỉ riêng 24 năm, trước khi thành phố Cần Thơ trực thuộc Trung ương được thành lập (1979-2003), Nông trường đã làm thay Nhà nước việc đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội (điện, đường giao thông, trường học, trạm y tế...) và các hoạt động văn hóa - xã hội, hoạt động của các đoàn thể dều do nông trường phải tự lực. Năm 2004, khi thành lập xã Thới Hưng (huyện Cờ Đỏ), một xã mới thành lập mà 100% diện tích đất và số dân là của NTSH. Nông trường đã bàn giao các công trình phúc lợi cho địa phương, nhưng đến năm 2006 vẫn chưa nhận được tiền bồi hoàn của địa phương (trên 42,676 tỷ đồng) để có thể trả nợ cho ngân hàng và trả cho phần huy động của CNVC nông trường.
Nguyên giám đốc Trần ngọc Hoằng đã từng nói rằng, nông trường không được Nhà nước cấp vốn, chúng tôi phải "thở bằng lỗ mũi của ngân hàng"
Theo chị Ba Sương, các nông, lâm trường khác trong cả nước đều được đầu tư xây dựng cơ bản và cấp vốn hoạt động ngay từ khi mới thành lập với các mức độ khác nhau. Riêng NTSH phải tự lực với vốn vay ngân hàng 100%. Sau 7 năm thành lập, NTSH mới được Nhà nước cấp cho một phần vốn nhưng rất nhỏ, tính ra chỉ khoảng 8% tổng số vốn cần có để hoạt động.
* Bị thanh tra tài chính
Tính đên tháng 3 năm 2006, thời điểm thanh tra thành phố Cần Thơ "vào cuộc", nông trường đã có tài sản trị giá gần 400 tỷ đồng; trong số nợ trên 266 tỉ đồng, có trên 42 tỉ Nhà nước còn nợ nông trường ở các khoản xây dựng hạ tầng kỹ thuật như: Trường học, hệ thống đường giao thông, hệ thống điện, trạm xá, hệ thống thủy lợi nội đồng...; số còn lại vay ngân hàng vẫn đang trong thời hạn cho phép, sẽ cân đối để trả ngân hàng qua hoạt động sản xuất kinh doanh đầy năng lực của nông trường. Đó là số tiền tất yếu mà doanh nghiệp nào cũng đamg như vậy trong trong quá trình sản xuất, kinh doanh, không đến mức "nợ khó đòi". Hơn nữa, tính ra, một doanh nghiệp đang hoạt động như nông trường Sông Hậu thì số nợ ngân hàng 220 tỉ đồng đang vòng quay hoạt động cũng là chuyện thường.
Ông Lê Văn Thơ, Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp tại thành phố Cần Thơ nói rằng, công an thành phố yêu cầu ông làm văn bản với nội dung là NTSH của bà Ba Sương là con nợ khó đòi. Ông nói rằng: "Bà Ba Sương vẫn trả nợ đúng kỳ hạn, không có chuyện khó đòi. Nông trường hoạt động bằng vốn vay ngân hàng, không được Nhà nước đầu tư. Nếu như bà Ba Sương không trả được nợ thì việc đó là của Ngân hàng chúng tôi, tại sao thành phố thanh tra gây khó khăn cho bà ấy. Làm văn bản không đúng thực tế, tôi không làm". Sau đó, công an thành phố Cần Thơ mời hai lần nữa, nhưng giám đốc Ngân hàng PTNN chi nhánh Cần Thơ không đến gặp công an và nói: "Các cha định bóc trắng một nông trường đang làm ăn ngon lành như thế để chiếm đất hay sao?".
Cũng trong năm 2004, kiểm toán Nhà nước đã kiểm tra kỹ hoạt động tài chính ở nông trường Sông Hậu, kết luận là: Đơn vị quản lý tài chính, tài sản khá. Kiểm toán Nhà nước đã xác nhận, năm 2004 Nông trường lãi gần 3,6 tỷ đồng, năm 2005 hơn 5 tỷ đồng. Thế mà nửa đầu năm 2006, thành phố Cần Thơ ráo riết thanh tra nông trường Sông Hậu, đồng thời tung tin lên một số tờ báo: "Nông trường Sông Hậu bên bờ vực phá sản" (!?).
Đầu mùa mưa năm 2006, lo xong việc đê bao ngăn lũ cho các thửa lúa chất lượng cao, giám đốc Trần Ngọc Sương vội vàng lên thành phố Hồ Chí Minh để ký kết các hợp đồng làm ăn với một số đối tác nước ngoài. Công việc chưa xong thì chị bị "triệu về" để giải quyết công việc của nông trường. Về tới nông trường, chị mới vỡ lẽ ra là có đoàn thanh tra của thành phố Cần Thơ đang chờ chị về để nghe chất vấn và giải trình với thanh tra viên.
Lúc đó chị mới biết, ngày 21-3-2006 Chủ tịch UBNDTP Cần Thơ quyết định thành lập Đoàn thanh tra tại Nông trường Sông Hậu. Chị nói với những người trong đoàn thanh tra:
- Quyết định thanh tra thì cũng phải thông báo trước cho chúng tôi lo ở nhà tiếp các ông các bà. Đằng này, "ào ào như sôi", gây bất ngờ cho tôi và các cơ quan ở nông trường".
Nhưng dù vậy, chị và các cán bộ chuyên trách ở nông trường vẫn chuẩn bị chu đáo, cung cấp đầy đủ các hồ sơ cần thiết theo yêu cầu của đoàn thanh tra.
Sau gần 8 tháng thanh tra, ông Nguyễn Thanh Sơn trả lời phóng viên báo Tuổi Trẻ vào ngày 22-11-2006 rằng: "Chưa có quyết định chính thức nào về những sai phạm của Nông trường Sông Hậu. NTSH đang gặp khó khăn do chuyển đổi cơ chế, tuy nhiên làm ăn vẫn hiệu quả. Khó khăn chủ yếu do sử dụng vốn vay ngắn hạn đầu tư các công trình dài hạn và bởi quá trình dài nông trường phải lo công tác xã hội quá nặng nề".
Đúng thế, bằng nguồn vốn vay ngân hàng để xây dựng, phát triển, nông trường ngày càng mở rộng sản xuất kinh doanh, đẩy mạnh xúc tiến thương mại thì nguồn vốn vay của các ngân hàng là rất cần thiết. Chị Ba Sương rất tự tin: "Vay vốn ngân hàng làm ăn là việc mà doanh nghiệp nào cũng phải làm như vậy. Có điều phải cân đối đầu vào, đầu ra để định mức vay cho hợp lý. Đó là đồng vốn xoay vòng trong sản xuất, kinh doanh, cho nên chúng tôi phải rất cẩn thận, đâu có làm ẩu hoặc thiếu tính toán".
Ngoài việc phải thường xuyên làm "con nợ đồng lần" của ngân hàng như lý giải trên đây của chị Ba Sương, NTSH vẫn phải hàng chục năm gánh thay Nhà nước khoản tiền vốn và cả lãi suất ngân hàng để bù đắp vào các khoản chi để xây dựng các công trình hạ tầng cơ sở và đời sống nông trường viên. Cũng phải kể đến hơn quá nửa nông trường viên làm hợp đồng khoán đất nông nghiệp với NTSH là các hộ nghèo ở nhiều tỉnh khác về đây "không tấc đất cắm dùi", được nông trường lo trợ cấp gạo, tiền ăn khi tay trắng mới về nông trường.
Năm 1979, khi mới đặt chân đến vùng này để khai phá đất hoang chỉ có 16 người, ngủ lều hoang, chịu muỗi đốt và đỉa hút máu, nhưng ông Năm Hoằng và các cán bộ, công nhân những ngày đầu mới lên khai phá đất hoang đã có nghị lực phi thường và niềm tin vững chắc để vượt qua. Thấy nông trường làm ăn có hiệu quả, chính sách khoán sản phẩm trong nông nghiệp hợp lý, người lao động được quan tâm chu đáo, cuộc sống nhanh chóng được cảii thiện, nên số hộ nghèo ở các nơi khác về NTSH ngày càng nhiều. Mỗi năm nông trường chii ra từ 2,5 tỉ đến 3 tỉ đồng cho việc khuyến học ở nông trường, bồi dưỡng và nuôi đội ngũ giáo viên, học bổng cho học sinh nghèo… Các chính sách nâng cao đời sồng giáo viên, nâng cao chất lượng dạy và học, xây dựng trường lớp, thành lập hội khuyến học... đều nhằm mục đích nâng cao chất lượng cuộc sống cho nông trường viên.
Ngày 20/3/2008, Văn phòng Thành ủy Cần Thơ có Thông báo kết luận của đồng chí Phạm Thanh Vận, Phó Bí thư thường trực Thành ủy tại cuộc họp ngày 18/3/2008. Đồng chí Phạm Thanh Vận nói: "Sau khi xin ý kiến đồng chí Bí thư Thành ủy, tôi kết luân: (...) Quán triệt quan điểm xử lý của Ban Thường vụ Thành ủy, thống nhất chuyển sang cơ quan điều tra những nội dung vi phạm nguyên tắc quản lý đã được Chính phủ và Ban Chỉ đạo phòng chống tham nhũng của Trung ương cho ý kiến. Trước mắt khởi tố vụ án về tội cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng".
* Bị đưa ra tòa
Ngày 14-4-2008, Công an TP Cần Thơ họp báo công bố quyết định số 40, do Đại tá Lê Việt Hùng, Phó giám đốc Sở công an TP Cần Thơ ký ngày 9-4-2008, khởi tố vụ án hình sự "Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng" xảy ra ở Nông trường Sông Hậu.
Ông Nguyễn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ đã ký quyết định chuyển hồ sơ từ Thanh tra sang Cơ quan CSĐT. Ông Sơn giải thích: "Do lãnh đạo Nông trường không đồng ý với các nội dung của kết luận thanh tra, không giải quyết được những vấn đề sau thanh tra, nên phải chuyển hồ sơ cho Cơ quan CSĐT". Khi các nhà báo hỏi vì sao kết luận thanh tra công bố đã lâu mà nay mới chuyển hồ sơ cho Cơ quan cảnh sát điều tra (CSĐT) thì những người chủ trì cuộc họp báo không giải thích.
Có điều lạ, các văn bản chỉ đạo khởi tố vụ án hình sự "Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng" với con số bị coi là thiệt hạii ban đầu lên đến hơn 280 tỉ đồng, nhưng bây giờ bà Ba Sương cùng 4 bị cáo liên quan lại bị truy tố và đưa ra xét xử với tội danh "Lập quỹ trái phép" (!?), với số tiền bà Ba Sương phải nộp trả 4,3 tỉ đồng, tức là riêng số tiền buộc "kẻ chủ mưu" phải trả lại chỉ là hơn 1,4 % so với con số đưa ra lúc đâu. Cũng vì thế mà dư luận cho rằng, chuyện này quả là "đầu con voi, đuôi con thạch sùng". Cách định danh, luận tội cũng vậy, như trên đã nêu, từ "Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế ,gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng", nay chỉ còn là tội "Lập quỹ trái phép".
Vụ án được giao cho TAND huyện Cờ Đỏ xét xử sơ thẩm từ ngày 11 đến ngày 15- 8-2009. Tại phiên tòa sơ thẩm, bị cáo Trần Ngọc Sương nói: "Trong những năm chuyển đổi cơ chế có khó khăn nên chị em chúng tôi tìm cách xoay trở với mong muốn đưa nông trường đi lên để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Nếu tham lam tôi đã giàu rồi chứ không phải như bây giờ". Nói đến đây bà Sương nghẹn ngào: "Gần 30 năm cống hiến cho nông trường, giờ tôi không có một căn nhà để ở, căn nhà mà tôi đang ở tại TP.HCM là thuê của nông trường. Hiện nay ban giám đốc mới của nông trường đang đòi lại nên tôi phải đi tìm chỗ khác thuê. Cha tôi được Nhà nước bán hóa giá một căn nhà, hiện do đứa cháu đích tôn ở để thờ tự, cũng bị coi là tài sản có được do phạm pháp".
Theo bản án hình sự sơ thẩm số 25 của Tòa án nhân dân huyện Cờ Đỏ (T.p Cần Thơ), bà Trần Ngọc Sương (nguyên Giám đốc NTSH) bị cáo buộc vai trò "chủ mưu" lập quỹ, bị tuyên phạt 8 năm tù giam và phải bồi thường hơn 4,3 tỷ đồng. Các bị cáo khác trong vụ án gồm bà Trương Hồng Nhung (nguyên Phó GĐ NTSH) bị tuyên phạt 6 năm tù giam; ông Đặng Thế Quốc Hưng (nguyên kế toán NTSH) bị tuyên phạt 4 năm tù giam; ông Nguyễn Văn Sơn (nguyên thủ quỹ NTSH) bị tuyên phạt 3 năm tù giam; bà Hoàng Thị Bình (nguyên kế toán NTSH) bị tuyên phạt 18 tháng tù cho hưởng án treo, thời hạn thử thách là 36 tháng.
* Diễn biến và dư luận sau hai phiên tòa
Ngay sau phiên tòa sơ thẩm, hàng trăm người đại diện cho hàng nghìn hộ nông trường viên ở Nông trường Sông Hậu đã ký Đơn kiến nghị gửi Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ và các cấp, ngành chức năng, đề nghị xem xét lại bản án sơ thẩm trên cơ sở pháp luật và có tình, có lý để tránh oan sai, bởi "các cô chú lãnh đạo của Nông trường Sông Hậu, trong đó có giám đốc Ba Sương, đã làm mọi việc nhằm đưa Nông trường vượt qua khó khăn và phát triển đi lên, chứ không ai có động cơ tư túi riêng. Và, cũng nhờ thế mà hơn 3.000 hộ nông dân lúc vào đây nghèo khó, nay đa số có của ăn của để và con cái được học hành. Cái gọi là quỹ trái phép thực chất là tiền tăng gia sản xuất tận dụng đất bờ kênh, bờ ruộng, làm lợi cho nông trường và người lao động…".
Sau phiên tòa sơ thẩm, bốn bị cáo: Trần Ngọc Sương, Trương Hồng Nhung, Đặng Thế Quốc Hưng, Nguyễn Văn Sơn đã làm đơn kháng cáo. Ngày 19-8-2009, bà Trần Ngọc Sương có bản kháng cáo gửi lên Tòa phúc thẩm, TAND thành phố Cần Thơ, ngày 29-8 bà Trần Ngọc Sương gửi bản kháng cáo bổ sung lần 1, và ngày 24/10 gửi bản kháng cáo bổ sung lần 2.
Trong nội dung kháng cáo bổ sung lần 2, bà Trần Ngọc Sương đề nghị tòa phúc thẩm hủy bỏ Quyết định số 01/2009/HSST.QĐ của Tòa án nhân dân huyện Cờ Đỏ. Tòa án nhân dân huyện Cờ Đỏ đã vi phạm một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, áp dụng không đúng quy định tại điều 104, Bộ luật tố tụng hình sự, đặc biệt các vấn đề trong công tác giám định, thu thập chứng cứ, trình tự thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm…cần phải được xem xét một cách đầy đủ và khách quan. Việc áp dụng Điều 195 Bộ luật tố tụng hình sự của Hội đồng xét xử TAND huyện Cờ Đỏ để ban hành Quyết định yêu cầu khởi tố vụ án hình sự cũng không bảo đảm tính hợp pháp.
Sáng 12-11, Tòa án nhân dân (TAND) thành phố Cần Thơ đã quyết định hoãn phiên tòa xét xử phúc thẩm vụ án "Lập quỹ trái phép" tại Nông trường Sông Hậu (hoãn lần thứ 2), do bị cáo Trần Ngọc Sương bệnh nặng không thể rời giường bệnh ở thành phố Hồ Chí Minh.
Chánh án Nguyễn Thanh Thiên nói với các nhà báo rằng tòa sẽ xem xét đến đơn kháng cáo của bị cáo Sương mới được gửi cho tòa phúc thẩm vài tuần gần đây. Trong đơn kháng cáo, theo luật sư Nguyễn Trường Thành - người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị cáo Trần Ngọc Sương - có đề cập đến việc triệu tập giám định viên Nguyễn Kim Oanh tham gia phiên tòa, vì trước đó giám định viên tài chính lại là người tham gia thanh tra NTSH với vai trò là tổ trưởng tổ thanh tra tài chính. Như thế khác nào "vừa đá bóng vừa thổi còi". Do đó trong trường hợp này tòa phúc thẩm phải triệu tập giám định viên tài chính tham gia tố tụng tại phiên tòa phúc thẩm. Trước đó, tòa sơ thẩm đã bác bỏ yêu cầu phù hợp pháp lý của các luật sư và các bị cáo về việc triệu tập giám định viên. Tuy nhiên, đến phiên tòa phúc thẩm (ngày 19-11), Hội đồng xét xử vẫn không triệu tập giám định viên Nguyễn Kim Oanh để đối chất với các bị cáo và các luật sư bào chữa.
Sáng 19-11, sau 2 lần tạm hoãn, TAND thành phố Cần Thơ đã mở phiên tòa phúc thẩm xét xử vụ án "Lập quỹ trái phép" ở Nông trường Sông Hậu. Nguyên giám đốc Trần Ngọc Sương chưa hết bệnh, nhưng vẫn phải ra hầu tòa phúc thẩm. Chị đi không vững, phải có người dìu. Trong quá trình xét xử, chị được chủ tọa phiên tòa cho ngồi ghế sau vành móng ngựa. Chị nói: "Vì vụ này tôi bị hành hơn 3 năm rồi, phát bệnh nặng rôi, 4 lần đã phải cấp cứu, không thể đứng ... để trả lời thẩm vấn của HĐXX".
Sau phần trả lời thẩm vấn trước tòa của 4 bị cáo có đơn kháng cáo, chủ tọa HĐXX mời công tố viên công khai quan điểm truy tố đối với các bị cáo. Tranh tụng tại phiên tòa, luật sư Nguyễn Đăng Trừng (Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hồ Chí Minh), luật sư Nguyễn Trường Thành và luật sư Bùi Quang Nhơn đều nêu rõ quan điểm trong quá trình tranh tụng là: Từ quyết định khởi tố vụ án "Cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng" với con số gây thiệt hại trên 266 tỉ đồng, nay lại xét xử tội danh "Lập quỹ trái phép" với 4, 476 tỉ đồng. Như thế là "khởi" một đằng, "truy" một nẻo. Đặc biệt, theo LS Thành "Trong hồ sơ vụ án "Lập quỹ trái phép" mà tòa án đang xét xử hoàn toàn không có các quyết định phân công Phó thủ trưởng cơ quan điều tra chỉ đạo điều tra vụ án và không có quyết định phân công cho các điều tra viên nhiệm vụ điều tra vụ án; mặt khác hồ sơ vụ án cũng không có quyết định phân công Kiểm sát viên thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra vụ án "Lập quỹ trái phép", nên theo quy định của điều 34, 35, 36 và 37 Bộ Luật Tố tụng hình sự thì hoạt động điều tra, truy tố là bất hợp pháp.
Trước đó, Tòa án nhân dân huyện Cờ Đỏ đã vi phạm một số quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, áp dụng không đúng quy định tại điều 104, Bộ luật tố tụng hình sự, đặc biệt các vấn đề trong công tác giám định, thu thập chứng cứ, trình tự thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm… cần phải được xem xét một cách đầy đủ và khách quan. Việc áp dụng Điều 195 Bộ luật tố tụng hình sự của Hội đồng xét xử TAND huyện Cờ Đỏ để ban hành Quyết định yêu cầu khởi tố vụ án hình sự "án trong án" cũng không bảo đảm tính hợp pháp.
Phiên tòa phúc thẩm xử công khai, nhưng không có micro, không có loa, không quạt, ai cũng nóng bức khó chịu, Một ông gia nông dân ở nông trường Sông Hậu ngồi phia sau, không nghe được tiếng nói của chánh án và các thành viên Hội đồng xét xử, đứng dậy nói: "Đề nghị nói lên, không nghe được gì cả". Chánh án đứng lên trợn trừng mắt: "Cảnh sát đâu? Lôi người nào mới nói ra ngoài". Ba cảnh sát chạy đến lôi ông già, các nhà báo chụp ngay cái cảnh "độc" ấy. Một lúc sau, luật sư Nguyễn Trường Thành đang bào chữa, chánh án Trinh bắt ngồi xuống, không cho luật sư bào chữa. Luật sư Thành nói: "Tôi bào chữa chưa hết ý kiến, sao lại ngắt lời?" . Chánh án Trinh quát: "Trong phiên tòa này, tôi có quyền hay anh có quyền?".
Phiên tòa phúc thẩm xử công khai, nhưng không có micro, không có loa, không quạt, ai cũng nóng bức khó chịu, Một ông gia nông dân ở nông trường Sông Hậu ngồi phia sau, không nghe được tiếng nói của chánh án và các thành viên Hội đồng xét xử, đứng dậy nói: "Đề nghị nói lên, không nghe được gì cả". Chánh án đứng lên trợn trừng mắt: "Cảnh sát đâu? Lôi người nào mới nói ra ngoài". Ba cảnh sát chạy đến lôi ông già, các nhà báo chụp ngay cái cảnh "độc" ấy. Một lúc sau, luật sư Nguyễn Trường Thành đang bào chữa, chánh án Trinh bắt ngồi xuống, không cho luật sư bào chữa. Luật sư Thành nói: "Tôi bào chữa chưa hết ý kiến, sao lại ngắt lời?" . Chánh án Trinh quát: "Trong phiên tòa này, tôi có quyền hay anh có quyền?".
Một phiên tòa phúc thẩm xử liên tục 5 tiếng rưỡi đồng hồ, không giải lao, không nghỉ trưa, khiến ai cũng mệt nhoài. Đến 15 giờ cùng ngày, bất chấp sự vắng mặt của bà Trần Ngọc Sương vì lý do sức khỏe; bất chấp những phân tích pháp lý vững chắc của các luật sư, thẩm phán, chủ tọa Nguyễn Văn Trinh, thay mặt HĐXX vẫn đọc lời tuyên án. Theo đó, HĐXX vẫn tuyên y án sơ thấm: Bà Trần Ngọc Sương mức hình phạt 8 năm tù và bồi thường 4,3 tỷ đồng; Bị cáo Đặng Thế Quốc Hưng y án (nguyên kế toán trưởng), y án sơ thẩm 4 năm tù giam. Riêng bị cáo Trương Hồng Nhung (Phó giám đốc) được giảm 1 năm so với án sơ thẩm, còn 5 năm tù; Nguyễn Văn Sơn 3 năm được giảm còn 2 năm.
Tôi không thể quên được khi thấy nhiều người dìu chị Ba Sương vào phòng xử án, vì chị đổ bệnh từ đầu năm 2007, bởi chị đã tuổi lục tuần, sự thể vụ việc ở nông trường lại quá căng thẳng và kéo dài. Cái dáng nhanh nhẹn, hoạt bát, sôi nổi và đầy tự tin ngày nào, nay không còn nữa. Chỉ còn đây một vóc dáng nhỏ thó của một phụ nữ tuổi đã xế bóng sang chiều, không chồng, không con, gầy yếu, lưng như muốn khom xuống..
Ôi! Người anh hùng lừng danh một thời, niềm ngưỡng vọng của mọi người, mà thương thay cuối đời bị lâm nạn vào vòng lao lý; nhiều biểu hiện bên trong vụ này có gì còn khuất tất, chưa thực sự khách quan, chưa công bằng từ thanh tra đến điều tra rồi xét xử theo cái cách làm và lối làm như thế!
Và qua đây, xin được nhắc lại một đoạn Thư của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt gửi Thành ủy thành phố Cần Thơ trước khi ông "ra đi": "Tôi không rõ có những lý do gì bên trong để các đồng chí giải thích cho việc này: Cơ quan Đảng chỉ đạo cơ quan điều tra khởi tố vụ án. Đồng thời nhắc lại để biết là nông trường Sông Hậu và Ba Sương đã có những đóng góp không nhỏ cho nông nghiệp và phát triển nông thôn ở Cần Thơ, Hậu Giang và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, những sai phạm nếu có thì cũng nên giải quyết có tình có lý"...
Vì đâu và vì ai nên nỗi?
Bùi Văn Bồng
03/2012
--------------/
(**) Tham khảo qua LINK:
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét